Việc Tòa án Tối cao Hoa Kỳ vừa đưa ra phán quyết tuyên bố các chính sách thuế quan của Tổng thống Trump là bất hợp pháp, đã trực tiếp giáng một đòn chí mạng vào chiến lược đối ngoại của Việt Nam.
Theo giới phân tích quốc tế, hành động này đã phơi bày một sai lầm chiến lược nghiêm trọng của ông Tô Lâm khi quyết định “bỏ hết trứng vào một giỏ” – đặt cược toàn bộ vận mệnh của Việt nam vào một cá nhân đầy bất định như Donald Trump để giải cứu thuế quan.
Trong nỗ lực tìm kiếm một lối thoát nhanh chóng, ông Tô Lâm dường như đã lờ đi những nguyên tắc cốt lõi về ngoại giao đa phương và cơ chế kiểm soát quyền lực của Đảng CSVN từ lâu nay.
Suốt nhiều năm vừa qua, Việt Nam luôn khẳng định lập trường coi trọng ngoại giao đa phương, với chiến lược “ngoại giao Cây Tre” dưới thời cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Tuy nhiên, dưới thời của ông Tô Lâm, một sự dịch chuyển bất ngờ và đầy rủi ro đã diễn ra.
Việc Việt Nam tham gia vào cái gọi là Hội đồng Hòa bình ở dải Gaza do chính quyền Trump dẫn dắt được coi là một bước đi cực kỳ “mạo hiểm” và thiếu tính toán dài hạn.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Chu, một nhà quan sát có uy tín, đã thẳng thắn chỉ ra rằng, thực tiễn lịch sử đã cho thấy các cuộc “hội chư hầu” dựa trên sự sợ hãi quyền lực cường quyền thường không thể tồn tại lâu bền.
Khi thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của khuynh hướng chính trị bạo ngược của một cá nhân, nơi các nước lớn sẵn sàng bắt nạt nước bé bằng luật rừng của thời kỳ trung cổ.
Những hội đồng như “Hòa bình Gaza” sẽ tan rã rất nhanh, để lại các quốc gia nhỏ trong đó có Việt nam rơi vào tình thế bơ vơ và mất phương hướng.
Trong bối cảnh đó, một quốc gia muốn tồn tại và phát triển không thể chỉ dựa vào sự khôn ngoan kiểu “con cáo” trước kẻ bạo chúa, mà phải nhanh chóng tự cường bằng cách phá bỏ mọi “xiềng xích” đang kìm hãm sức sáng tạo của nhân dân.
Vẫn theo Tiến sĩ Chu, điểm mấu chốt ở đây chính là cải cách thể chế. Trên thực tế, các đời lãnh đạo Việt Nam từ Nguyễn Tấn Dũng đến Nguyễn Xuân Phúc đã không ít lần hô hào về sự cấp thiết của việc thay đổi.
Và gần đây nhất, ông Tô Lâm cũng thừa nhận vấn đề “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn”, nhưng thực tế đã cho thấy các khẩu hiệu vẫn khác hẳn thực tiễn hành động.
Tuy nhiên, sự bế tắc của cải cách thể chế tại Việt Nam không thể tách rời khỏi cái bóng khổng lồ của người láng giềng phương Bắc. Khi Hà nội chịu ảnh hưởng toàn diện từ Trung Quốc về đường lối, mô hình quản trị hay kinh tế đã tạo ra một lực cản vô hình.
Trong khi Tô Lâm rao giảng về một kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thì việc ông đặt cược vận mệnh quốc gia vào một ván bài phiêu lưu như “Hội đồng Hòa bình Gaza” cho thấy một sự lúng túng trong tư duy chiến lược của người đứng đầu.
Thay vì xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, để bảo vệ quyền tài sản và tự do kinh doanh của người dân, ông Tô Lâm lại chọn cách đu dây với quyền lực bạo ngược để tìm kiếm những đặc quyền ngắn hạn cho mình.
Việc ông Tô Lâm dựa vào sự “tùy tiện” vô luật pháp của Donald Trump đã chứng tỏ một tư duy chính trị thấp kém. Khi “lá bài” của Trump bị vô hiệu hóa, đã làm tổn hại đến uy tín ngoại giao đa phương mà Hà nội đã dày công xây dựng.
Nói tóm lại, không một dân tộc nào có thể vươn mình bằng cách dựa dẫm vào bóng của một bạo chúa. Một nhà lãnh đạo thực thụ như Tô Lâm phải biết dùng quyền bính để tạo ra các cơ chế thúc đẩy sự bình đẳng xã hội, thay vì cá nhân hóa quyền lực để thực hiện những ván cược sinh tử không bền vững.
Nếu „Kỷ nguyên mới“ của ông Tô Lâm vẫn tiếp tục trượt dài trong quỹ đạo rập khuôn kiểu thiếu tin cậy, thì giấc mơ về một Việt Nam tự cường sẽ mãi chỉ là những dòng khẩu hiệu nằm trên giấy.
Trà My – Thoibao.de
