Hạ chuẩn dân phòng xuống “biết đọc, biết viết” không chỉ là chuyện thiếu người. Nó giống một nước cờ: bình dân hóa lực lượng trấn áp – chọn đúng nhóm ít hiểu luật nhất để biến thành “cánh tay nối dài” hung hãn nhất. Vì sao chỉ cần “biết chữ”? Vì biết vừa đủ để ký tên, nhận lệnh, đọc khẩu hiệu… còn không đủ để hỏi lại.
Một lực lượng văn hóa thấp thì dễ sai bảo, khó phản biện: mệnh lệnh cấp trên thành chân lý, còn đúng–sai bị rút gọn thành “làm hay không làm”. Rồi đến chiêu “lấy dân trị dân”: người địa phương rành ngõ hẻm, rành từng nhà, khoác sắc phục là thành “kiểm soát viên” sát sườn. Khi gậy nằm trong tay người không hiểu luật, cái nguy tăng gấp bội – và nỗi sợ của dân cũng vậy: sợ cái tùy tiện, sợ “luật rừng” đội lốt “an ninh”.
Trao quyền cưỡng chế cho người chỉ mới đủ chữ chẳng khác gì phát vũ khí cho người chưa đủ nhận thức. Thay vì giữ trật tự, họ dễ thành “cường hào mới”, dựng quy định tự chế để đè dân. Trong thời “cây gậy lên ngôi”, chữ càng thấp, gậy càng có giá.
Chân dung lãnh đạo
