Sự cố thiếu hụt cục bộ hơn 770 nghìn bản Sách Giáo khoa ngay trong những ngày đầu năm học mới 2026 – 2027 không dừng lại ở một câu chuyện quản lý thông thường. Việc phụ huynh trên khắp cả nước phải “nháo nhào” tìm mua sách cho con đã làm bùng lên làn sóng bất bình mạnh mẽ trong công luận.
Ngay lập tức, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đưa ra chỉ đạo kiên quyết, yêu cầu Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chỉ đạo nghiêm túc kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, và báo cáo kết quả trước ngày 10/10/2026.
Động thái này khiến công luận đặt ra câu hỏi: Sau những đại án chấn động tại Bộ Y tế trước đây, liệu một “Đại án Sách Giáo Khoa” có sắp sửa được khởi động tại Bộ Giáo dục hay không?
Theo giới chuyên gia giáo dục, nhiều năm qua, thị trường Sách Giáo khoa tại Việt Nam vận hành dưới hình thức độc quyền, đã tạo ra nguồn lợi nhuận khổng lồ cho các đơn vị xuất bản và phân phối. Nhờ mức chiết khấu có thời điểm lên đến 25%, thị trường này trở thành một “mỏ vàng” cho các nhóm lợi ích.
Sự thiếu minh bạch trong việc biến sách giáo khoa thành mặt hàng dùng một lần khi cho học sinh viết trực tiếp vào sách, hay việc liên tục thay đổi các bộ sách qua từng năm chính là công cụ tiêu dùng kiểu cưỡng ép để trục lợi.
Điều này đã tạo nên gánh nặng tài chính lên vai phụ huynh và vô tình cản trở quyền tiếp cận giáo dục bình đẳng của trẻ em đặc biệt là các con em nhà nghèo.
Đáng chú ý, bước ngoặt xảy ra khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thể hiện quyết tâm thông qua việc triển khai Nghị quyết 71, cho thu hồi bản quyền sách giáo khoa về tay Nhà nước, đồng thời yêu cầu một bộ sách chung thống nhất trên toàn quốc và tiến tới hoàn toàn miễn phí Sách Giáo khoa từ năm học 2026 – 2027.
Tuy nhiên, quyết sách mang tính dân túy này được coi là đòn chí mạng bẻ gãy chuỗi trục lợi trong vấn đề Sách Giáo khoa đã kéo dài hàng thập kỷ.
Việc thị trường đột ngột bị đứt gãy cung ứng đúng thời điểm này đã dấy lên nghi vấn về một “phản ứng tự vệ” hay chiêu trò từ các nhóm lợi ích nhằm tạo áp lực xã hội, chống lại Tổng Bí thư.
Nhìn sâu hơn vào bối cảnh chính trị hiện tại, sự cố sách giáo khoa không thể tách rời khỏi những diễn biến phức tạp trong nội bộ của Đảng CSVN. Công luận không khỏi liên tưởng hiện tượng này với những rạn nứt qua vụ án “Chuyện Với Thanh” mới đây.
Trong bối cảnh ấy, sự thiếu hụt sách giáo khoa có thể không đơn thuần là sự kém cỏi về dự báo nhu cầu, mà còn mang dấu vết của những lực cản ngầm nhằm làm suy yếu làn sóng đổi mới do ông Tô Lâm khởi xướng.
Trước những hoài nghi về việc mối quan hệ “đồng hương” Hưng Yên giữa Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn và Tổng Bí thư Tô Lâm cũng được đặt dấu hỏi.
Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng trực tiếp ra hạn chót yêu cầu làm rõ trách nhiệm kỷ cương công vụ và lợi ích của hàng triệu phụ huynh học sinh phải được đặt lên trên mọi mối quan hệ cá nhân.
Công luận cho rằng, cung ứng sách giáo khoa đầu năm học vốn là một nhiệm vụ định kỳ, mang tính chu kỳ rõ ràng. Việc Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn lại tỏ ra thụ động, không dự báo nổi nhu cầu cơ bản của học sinh là điều khó có thể chấp nhận.
Đáng chú ý, Nhà xuất bản Giáo dục một đơn vị vốn giữ vị thế “ông trùm” phân phối Sách Giáo khoa với kinh nghiệm dày dặn, song lại tỏ ra bất lực hoặc đứng ngoài cuộc một cách khó hiểu giữa lúc này.
Nếu kết quả thanh tra từ Chính phủ chứng minh được rằng sự cố thiếu sách là do hành vi cố tình găm hàng, tạo khan hiếm giả nhằm phá hoại chính sách cải cách của Tổng Bí thư, thì một kịch bản tố tụng hình sự mở rộng là điều khó tránh khỏi.
Khủng hoảng Sách Giáo khoa năm học 2026 – 2027 vì thế phải trở thành bài kiểm tra bản lĩnh và quyết tâm quét sạch nhóm lợi ích của ban lãnh đạo Đảng CSVN hiện nay.
Trà My – Thoibao.de
