Thực trạng Sân bay Long Thành “đóng băng” trước nỗi sợ pháp lý không ai dám ký?

Trong những ngày này, khi thời hạn vận hành cuối năm của siêu Dự án Sân bay quốc tế Long Thành đang đến rất gần. Ghi nhận từ thực tế công trường cho thấy, các liên danh nhà thầu đang phải vắt kiệt sức lực để bù đắp tiến độ. Hàng ngàn công nhân không quản ngày đêm tăng ca đến 9 giờ tối, thậm chí kéo dài tận 1 hay 2 giờ sáng hôm sau.

Riêng tại công trình nhà để xe, để duy trì gần một ngàn công nhân bám trụ, nhà thầu đã phải huy động hơn bốn ngàn lượt người để giải quyết bài toán thiếu hụt trầm trọng nhân công và thợ có tay nghề.

Thế nhưng, bức tranh thi công đang bị bủa vây bởi vô vàn nghịch lý khi giá cả vật liệu xây dựng gia tăng với tốc độ phi mã. Theo phản ánh từ Bộ Xây dựng, chi phí cho cát, đá, nhựa đường…, đã leo thang từ 30 đến 70% so với cùng kỳ năm trước, đẩy các nhà thầu vào cảnh vật vã về mặt tài chính.

Nguồn cung đá từ mỏ Tân Cang không kịp đáp ứng nhu cầu tăng cao, buộc các đơn vị phải ngược xuôi tìm kiếm thêm nguồn thay thế.

Tuy nhiên, những thách thức về nhân lực hay nguyên vật liệu dù khắc nghiệt đến đâu cũng chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Vấn đề cốt tử đang làm tê liệt nhịp độ hoàn thiện của Dự án Sân bay quốc tế Long Thành lại nằm ở một nút thắt mang tính pháp lý, nơi hàng ngàn tỷ đồng đang bị “đóng băng”.

Theo báo chí điều tra, một thực trạng đầy bất an khi Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) gửi thư mời 6 đơn vị kiểm định độc lập tham gia đánh giá chất lượng thiết bị, song thứ nhận lại chỉ là những cái lắc đầu từ chối.

Đó là, một vùng xám pháp lý khổng lồ liên quan đến số tiền lên tới 8.900 tỷ VND đang bị mắc kẹt. Nút thắt phát sinh từ những thay đổi về mã hiệu, nhà sản xuất và xuất xứ thiết bị so với hồ sơ kỹ thuật ban đầu đã được nhà nước phê duyệt.

Khi nhà thầu đã bỏ vốn thi công, khối lượng công việc hoàn thành của dự án đã chạm mốc 85%, gói thầu nhà ga hành khách đã đạt 90%, trong khi tỷ lệ giải ngân trên thực tế mới chỉ dừng lại ở mức 50%.

Một bên là công sức mồ hôi và vốn liếng đã đổ xuống công trường, một bên là tiền không thể thanh toán vì thiếu căn cứ pháp lý để tiến hành nghiệm thu.

Chính tại thời điểm này, bài toán về trách nhiệm giải trình trở thành nỗi ám ảnh lớn nhất của toàn bộ hệ thống. Khi các đơn vị kiểm định độc lập từ chối nhận lời, bởi họ hiểu rõ rủi ro pháp lý quá lớn khi phải đối diện với các tiêu chuẩn thiết kế ban đầu.

Trong bối cảnh nhiều vụ án kinh tế liên quan đến các chủ đầu tư lớn của dự án đã bị Bộ Công an đưa ra ánh sáng, một bầu không khí thận trọng đến cực đoan bao trùm lên toàn bộ bộ máy điều hành.

Chế độ quản lý hiện hành với những cơ chế siết chặt đôi khi vô tình tạo ra những cái bẫy vô hình, khiến cho bất kỳ ai có ý định đặt bút ký quyết định thay đổi các thông số kỹ thuật để giải quyết “ách tắc” đều phải rùng mình sợ hãi.

Vẫn theo giới báo chí điều tra, trong lúc này, việc xây dựng những cảng hàng không quốc tế quy mô lớn, đôi khi lại đơn giản hơn rất nhiều so với việc tìm kiếm một người dám chịu trách nhiệm đặt bút ký duyệt một văn bản mang tính quyết định để tháo gỡ.

Khi áp lực chính trị và những mốc thời gian cam kết chạy đua theo tiến độ vội vã, “va phải” một hành lang pháp lý cứng nhắc và đầy rủi ro của Bộ Công an, đã và đang khiến cho Dự án Sân bay Long thành rơi vào tình trạng đình trệ nghiêm trọng.

Sự bế tắc tại đại dự án Long Thành đang gióng lên một hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc về căn bệnh “dục tốc bất đạt” trong các chiến dịch đầu tư công quy mô lớn hiện nay.

Nếu thiếu đi một cơ chế pháp lý đồng bộ, linh hoạt, thì mọi nỗ lực huy động nguồn lực sẽ chỉ tạo ra một vòng luẩn quẩn của sự sợ hãi và đầy bất trắc trong kỷ nguyên mới.