Một cuốn sách muốn ra đời, theo hướng sửa đổi được nêu, có thể phải đi qua tới ba vòng kiểm soát đối với những nội dung được xem là “quan trọng, phức tạp, nhạy cảm”. Nhà xuất bản thẩm định, cơ quan chủ quản phê duyệt, rồi cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục thẩm định, cho ý kiến trước khi phát hành. Chưa hết, ấn phẩm còn phải nộp lưu chiểu chậm nhất 10 ngày trước ngày ra mắt. Nghe qua, người ta có thể tưởng đây là quy trình kiểm định chất lượng đặc biệt cho một sản phẩm đặc biệt.
Nhưng sách là hàng hóa thông thường hay là tiếng nói của xã hội? Nếu một tác phẩm phải lần lượt vượt qua ba cánh cửa trước khi đến tay độc giả, liệu còn bao nhiêu không gian cho sự phản biện, cách nhìn khác biệt và những cách diễn giải mới về lịch sử? “Nhạy cảm” vốn đã là một khái niệm rộng. Khi thêm nhiều tầng kiểm soát, nguy cơ đáng lo không chỉ là sách bị sửa hay bị chặn, mà còn là người viết tự biết đường né những điều có thể gây rắc rối. Khi ấy, chẳng cần ai cấm, sự im lặng cũng tự mọc lên.
Điều đáng bàn vì thế không phải cứ thêm một vòng kiểm soát là xã hội sẽ thêm an toàn. Câu hỏi lớn hơn là: ai kiểm soát người kiểm soát, tiêu chí nào để xác định “nhạy cảm”, và cơ chế khiếu nại, phản biện ở đâu? Một nền xuất bản văn minh cần luật rõ ràng, trách nhiệm minh bạch và giới hạn quyền lực cụ thể. Nếu không, ba vòng kiểm soát rất dễ biến thành ba vòng “gác cổng” — còn độc giả chỉ biết đứng ngoài chờ xem cuốn sách cuối cùng còn lại bao nhiêu phần của người viết.
https://www.facebook.com/share/p/1DTPr6wpc7/
