Người ta nói cải cách để hiện đại hóa nhà nước pháp quyền, nhưng nhiều đề xuất gần đây lại khiến dư luận đặt câu hỏi ngược: Cải cách đang phục vụ công lý hay tái thiết kế luật theo hướng thuận tiện hơn cho quyền lực? Châm biếm thay, trong lúc khẩu hiệu “vươn mình” được thắp sáng như biểu tượng quốc gia, có những quy định bị nhìn như đang kéo nền pháp trị đi theo hướng co giãn nguy hiểm. Khi luật sư bị đặt trước sức ép tố giác thân chủ, bản chất bảo mật và quyền bào chữa bị đẩy vào vùng tranh cãi. Nếu người bảo vệ công lý bị biến thành mắt xích giám sát, thì ranh giới giữa pháp quyền và kiểm soát bắt đầu mờ đi.
Nghịch lý càng rõ khi một bên chịu thêm rào cản, bên khác lại được ưu tiên lối tắt. Miễn tập sự cho một nhóm, siết nghĩa vụ với nhóm khác, cộng thêm những biểu hiện lạm quyền ở cấp cơ sở, tạo cảm giác luật không còn vận hành như chuẩn mực bình đẳng mà như vật liệu có thể uốn theo vị thế. Và khi pháp luật bị cảm nhận như có “hai làn đường”, điều tổn hại lớn nhất không chỉ là kỹ thuật lập pháp, mà là niềm tin rằng công lý áp dụng như nhau cho mọi chủ thể.
Cay đắng ở chỗ, thứ đáng ra nâng quốc gia vươn mình phải là thể chế minh bạch và pháp luật độc lập. Nếu cải cách lại bị nhìn như mở rộng biên độ quyền lực thay vì bảo vệ quyền công dân, khẩu hiệu lớn dễ hóa biếm dụ. Bởi điều khiến người ta lo không phải vài quy định gây tranh cãi, mà là khả năng chúng phản chiếu một xu hướng: luật không còn giới hạn quyền lực, mà dần phục vụ cho quyền lực tự nới giới hạn của mình.
https://www.facebook.com/share/p/1Dwb2pYVuy/
